خبرهای تازه درباره تراز دریاچه ارومیه این بار برخلاف سال‌های گذشته رنگ امید دارد. مدیر مطالعات پایه منابع آب شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی روز ۳ آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد که روند نزولی سطح آب دریاچه در پی بارش‌های مؤثر مهرماه متوقف شده است و صداوسیما نیز در بخش خبری ۷ آبان به افزایش سطح آب دریاچه پرداخت. در این گزارش آخرین ارقام رسمی، دلایل این تغییر و فاصله‌ای که هنوز تا وضعیت مطلوب باقی مانده را مرور می‌کنیم.
توقف افت تراز در نخستین ماه سال آبی
به گزارش روزنامه آرمان امروز، محمدعلی حسن‌پور اقدم با تشریح نتایج آخرین پایش‌های هیدرولوژیکی گفته است که داده‌های ترازسنجی تغییر قابل توجهی در روند معمول نوسانات سطح آب نشان می‌دهد. به گفته او، در سال‌های گذشته آغاز پاییز معمولاً با ادامه کاهش تراز همراه بود، اما امسال بارش‌های مهرماه این روند را متوقف کرده و حتی نشانه‌هایی از بهبود هم ثبت شده است. حجم آب دریاچه در نخستین ماه سال آبی جدید حدود ۲ میلیارد و ۵۵۰ میلیون مترمکعب اعلام شده است.
توقف افت تراز دریاچه ارومیه در نخستین ماه سال آبی جدید، از نظر هیدرولوژیکی رخدادی قابل توجه است؛ چون بارش‌های زودهنگام در مقطعی رخ داد که انتظار ادامه روند کاهشی می‌رفت.
آخرین ارقام رسمی دریاچه
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، یوسف غفارزاده، در گزارشی که ۱۹ مهر منتشر شد، بر پایه سطح‌سنجی ۱۸ مهر اعلام کرد تراز دریاچه به ۱۲۷۰.۵۸ متر از سطح دریا رسیده است. استاندار آذربایجان غربی نیز چند روز بعد در نشستی در دانشگاه ارومیه رقم ۱۲۷۰ متر و ۵۹ سانتی‌متر را اعلام کرد. خلاصه مهم‌ترین ارقام به این شرح است:
- افزایش تراز نسبت به مدت مشابه سال قبل: حدود یک متر و ۱۰ سانتی‌متر
- وسعت پهنه آبی: حدود ۱۹۴۶ کیلومتر مربع؛ بیش از ۱۴۷۰ کیلومتر مربع بیشتر از سال قبل
- افزایش حجم آب نسبت به سال قبل: حدود ۲ میلیارد و ۲۰۰ میلیون مترمکعب
- فاصله با تراز اکولوژیک ۱۲۷۴.۱۰ متر: حدود ۳.۵ متر (به گزارش تسنیم)
این ارقام نشان می‌دهد دریاچه نسبت به سال بحرانی گذشته وضعیت بهتری دارد، اما هنوز با سطح مطلوب فاصله زیادی دارد و نباید بهبود فعلی را پایان بحران دانست.
چرا تراز دریاچه بالا رفت؟
بارش‌های بیشتر از سال قبل
طبق آمار آب منطقه‌ای آذربایجان شرقی، بارش سال آبی ۱۴۰۴-۱۴۰۵ در این استان ۳۳۷.۸ میلی‌متر بوده که نسبت به سال قبل ۴۳ درصد و نسبت به بلندمدت حدود ۱۳ درصد بیشتر است. استاندار آذربایجان غربی هم از افزایش ۵۲ درصدی بارش در این استان در دوره مقایسه‌شده خبر داده است. جریان آب‌های سطحی آذربایجان شرقی نیز تقریباً سه برابر سال قبل شد، هرچند همچنان ۲۳ درصد کمتر از میانگین بلندمدت است.
اقدامات احیایی و مدیریت مصرف
استاندار آذربایجان غربی با اشاره به اینکه حدود ۹۰ درصد مصرف آب به بخش کشاورزی اختصاص دارد، اصلاح الگوی کشت و توسعه روش‌های نوین آبیاری را از محورهای اصلی برنامه‌ها دانست. به گفته او، کاهش ۴۰ تا ۵۰ درصدی مصرف آب کشاورزی هدف‌گذاری شده و در برخی اراضی که این الگوها اجرا شده، مصرف آب به یک‌دهم رسیده است.
نگرانی‌هایی که هنوز باقی است
کارشناسان تأکید می‌کنند که بهبود سطح دریاچه نباید باعث بی‌توجهی به بحران آب‌های زیرزمینی شود. بر اساس شاخص خشکسالی SPI، آذربایجان شرقی سال آبی گذشته را با «ترسالی ضعیف» پشت سر گذاشت، اما کسری مخازن آب زیرزمینی این استان تا پایان شهریور ۱۴۰۵ به حدود یک میلیارد و ۵۰۰ میلیون مترمکعب نسبت به بلندمدت رسیده است. برخی آبخوان‌ها مانند کردکندی و هادیشهر نیز تغذیه مناسبی نداشته‌اند.
- کسری انباشته آب‌های زیرزمینی در حوضه
- سهم بالای کشاورزی از مصرف آب
- اثر سدها، میان‌گذر دریاچه و تبخیر
- عدم قطعیت پیش‌بینی‌های فصلی بارش
چشم‌انداز ماه‌های سرد
بهزاد لایقی، مدیرکل مرکز علوم جو و اقیانوسی سازمان هواشناسی، در نشست دانشگاه ارومیه گفته بود با ورود به فصل بارش، احتمال وقوع ال‌نینو و کاهش تبخیر در ماه‌های سرد، انتظار می‌رود تراز و حجم آب دریاچه در ماه‌های آینده افزایش یابد. با این حال معاون توسعه پیش‌بینی سازمان هواشناسی یادآوری کرده که ال‌نینو به‌تنهایی معیار قطعی بارش‌های بیش از نرمال نیست و پیش‌بینی‌های فصلی فقط احتمال را نشان می‌دهند. به گفته او حدود ۲۵ درصد بارش سالانه کشور در پاییز رخ می‌دهد و سهم آبان از مهر بیشتر است.
در مجموع، توقف افت تراز دریاچه ارومیه در آغاز پاییز خبر خوبی است، اما رسیدن به تراز اکولوژیک به تداوم بارش‌ها، مدیریت جدی مصرف آب کشاورزی و حفاظت از منابع زیرزمینی حوضه بستگی دارد.